Brzi rezime: ključne poruke
- Voždovac je prešao put od ruralne periferije sa prvim seoskim školama u Kumodražu i Dušanovcu do vodećeg akademskog i naučnog centra Beograda.
- Ulica Jove Ilića postala je prepoznatljiv prosvetni nukleus zahvaljujući osnivanju i razvoju Fakulteta organizacionih nauka (FON) i Fakulteta političkih nauka (FPN).
- Urbanistički bum u naselju Braće Jerković tokom druge polovine dvadesetog veka pratio je razvoj nekih od najvećih i najmodernijih osnovnih škola u prestonici.
Uvod u obrazovnu mapu Voždovca
Istorijski razvoj beogradske opštine Voždovac predstavlja fascinantnu priču o transformaciji. Od nekadašnjih vinograda, pašnjaka i malih seoskih naselja na obodima prestonice, Voždovac je izrastao u visoko urbanizovanu sredinu, prepoznatljivu po privredi, sportu, medicini, ali pre svega po svom impozantnom obrazovnom i naučnom nasleđu. Danas, kada prođemo pored modernih zdanja kao što je Stadion šoping centar ili kada posmatramo sportske uspehe na stadionu FK Voždovac, retko se zapitamo kako je tekao dugotrajan proces opismenjavanja i obrazovanja generacija koje su izgradile ovaj deo Beograda.
Istorijski gledano, obrazovanje na Voždovcu nije se razvijalo ravnomerno, već je pratilo širenje gradskih granica i demografske promene. Od skromnih učionica u privatnim seoskim kućama s kraja devetnaestog veka, preko podizanja prvih namenskih školskih zgrada u međuratnom periodu, pa sve do posleratne izgradnje masivnih stambenih blokova i osnivanja elitnih fakulteta Beogradskog univerziteta, ova opština je postala sinonim za akademski napredak.
Napomena
Istorija obrazovanja na Voždovcu direktno oslikava političke i ekonomske tokove Srbije – od borbe za nacionalno oslobođenje i opismenjavanje seljaštva, preko socijalističke industrijalizacije, do savremenog doba informacionih tehnologija i globalnog povezivanja.
Koreni opismenjavanja: prve seoske i prigradske škole
Pre nego što je Voždovac zvanično administrativno uobličen, prostor južno od Autokomande bio je uglavnom ruralan. Najstarije jezgro pismenosti na ovom prostoru formiralo se u selu Kumodraž, rodnom mestu čuvenog vojvode Stepe Stepanovića.
Kumodraž i kolevka pismenosti
Kumodraž je krajem devetnaestog veka bio klasično šumadijsko selo. Deca iz ovog kraja su u početku morala da pešače kilometrima do Mokrog Luga ili čak do samog centra Beograda kako bi pohađala nastavu. Shvatajući važnost obrazovanja, viđeniji meštani su pokrenuli inicijativu za otvaranje lokalne škole. Godine 1894. otpočela je sa radom prva škola u Kumodražu, koja danas sa ponosom nosi ime OŠ "Vojvoda Stepa Stepanović".
U svojim začecima, škola je radila u skromnim, neuslovnim prostorijama, često u zakupljenim privatnim kućama. Učitelji su se suočavali sa nedostatkom osnovnih sredstava za rad, poput tabli, svezaka i kreda. Ipak, ova ustanova je odigrala ključnu ulogu u suzbijanju nepismenosti u ovom delu Beograda i postavila kamen temeljac za dalji razvoj školstva.
Osnivanje škole na Dušanovcu i Karađorđev amanet
Kako se grad širio ka jugu, duž nekadašnjeg Kragujevačkog druma (danas Bulevar oslobođenja i ulica Vojvode Stepe), počela su da se formiraju prva prava prigradska naselja – Dušanovac, Pašino brdo i sam Voždovac (tada poznat kao Predgrađe Kralja Aleksandra).
Istorija škola Voždovac beleži ključni momenat 1904. godine. Povodom obeležavanja stogodišnjice Prvog srpskog ustanka, doneta je odluka o osnivanju osnovne škole koja će nositi ime vožda Karađorđa. Tako je nastala OŠ "Karađorđe", prvobitno smeštena u neposrednoj blizini današnjeg Autoputa, da bi kasnije dobila svoju prepoznatljivu i monumentalnu zgradu u Ulici vojvode Stepe.
Ova škola nije bila samo obrazovna ustanova, već i kulturni centar čitavog kraja. U njenim salama organizovane su prve pozorišne predstave, javna predavanja, kao i sastanci lokalnih esnafa i humanitarnih udruženja. Učenici ove škole bili su svedoci brzog rasta predgrađa koje se polako spajalo sa starim jezgrom Beograda.
Posleratna ekspanzija i razvoj naselja Braće Jerković
Nakon završetka Drugog svetskog rata, Beograd prolazi kroz nezapamćenu urbanu i demografsku ekspanziju. Voždovac se planski izgrađuje, a jedno od najvećih i najvažnijih stambenih naselja koje niče na do tada neiskorišćenim poljanama jeste naselje Braće Jerković.
Sa useljavanjem hiljada porodica u nove, moderne stambene zgrade, javila se hitna potreba za izgradnjom adekvatnih kapaciteta za osnovno obrazovanje. Tokom šezdesetih i sedamdesetih godina prošlog veka, na ovom prostoru niču monumentalni školski objekti projektovani po najmodernijim arhitektonskim i pedagoškim standardima tog vremena.
Najstarije škole Jerković: stubovi lokalne zajednice
Kada se istražuju najstarije škole Jerković, dva imena se neizostavno izdvajaju:
- OŠ "Đura Jakšić"
- OŠ "Zmaj Jova Jovanović"
Škola "Zmaj Jova Jovanović" osnovana je 1967. godine, u periodu kada je naselje proživljavalo svoj prvi veliki naselidbeni talas. Građena kao namenski, prostran objekat sa velikim dvorištem, sportskim terenima i modernim kabinetima, ova škola je vrlo brzo postala ponos čitavog naselja. Zbog specifične arhitekture i velikog kapaciteta, škola je decenijama uspešno primala ogroman broj đaka, funkcionišući često u tri smene tokom demografskog vrhunca osamdesetih godina.
Naziv škole | Godina osnivanja| Lokacija na Voždovcu
OŠ "Vojvoda Stepa Stepanović" | 1894. | Kumodraž
OŠ "Karađorđe" | 1904. | Vojvode Stepe
OŠ "Zmaj Jova Jovanović" | 1967. | Braće Jerković
OŠ "Đura Jakšić" | 1970. | Braće Jerković
Nedugo zatim, 1970. godine, vrata za đake otvara i OŠ "Đura Jakšić". Ove dve škole su generacijama predstavljale centar socijalizacije mladih u naselju Braće Jerković. One nisu pružale samo bazično obrazovanje, već su kroz brojne sportske sekcije, dramske grupe i naučna takmičenja profilisale mlade talente koji su kasnije postizali vrhunske rezultate u zemlji i svetu. Blizina sportskih objekata i kasnija izgradnja modernih tržnih centara poput Stadiona dodatno su integrisali život učenika i roditelja u ovom delu opštine.
Akademski epicentar na Jovanića brdu: uspon FPN-a i FON-a
Dok su osnovne i srednje škole činile bazu, visokoškolsko obrazovanje je ono što je Voždovac pozicioniralo na globalnu naučnu mapu. Posebno mesto u istoriji beogradskog univerziteta zauzima ulica Jove Ilića, koja se pruža paralelno sa Vojvode Stepe. Ova tiha, predratna ulica, okružena bujnim zelenilom, postala je dom za dva izuzetno uticajna fakulteta: Fakultet političkih nauka i Fakultet organizacionih nauka.
FPN Voždovac istorijat: kolevka političke misli
Razmatrajući fpn Voždovac istorijat, moramo se vratiti u 1960. godinu kada je osnovana Visoka škola političkih nauka. Ova ustanova je imala zadatak da obrazuje kadrove za potrebe državne administracije, diplomatije i medija u tadašnjoj socijalističkoj Jugoslaviji.
Savet
Odlukom Skupštine SR Srbije, 1968. godine ova škola je transformisana u Fakultet političkih nauka, čime je on postao prva zvanična visokoškolska institucija u oblasti politikologije u celom regionu Jugoistočne Evrope.
Fakultet se 1970. godine useljava u namenski izgrađenu zgradu na Voždovcu, delo renomiranih arhitekata tog doba. Sa svojim prostranim amfiteatrima, bogatom bibliotekom i naučnim institutima, FPN je postao mesto na kome su se vodile najvažnije društvene debate. Kroz njegove klupe prošli su vodeći srpski novinari, diplomate, analitičari, politikolozi i državnici. Fakultet je uspešno prošao kroz turbulentne decenije s kraja dvadesetog veka, uvek ostajući kritičko jezgro društvene misli.
- 1960. godina — Osnivanje Visoke škole političkih nauka
- 1968. godina — Transformacija u Fakultet političkih nauka (FPN)
- 1970. godina — Useljenje u namensku zgradu u Ulici Jove Ilića na Voždovcu
Osnivanje FON-a: od potreba privrede do IT lidera
Odmah uz FPN, smestio se Fakultet organizacionih nauka, institucija koja danas važi za jednu od najtraženijih i najprestižnijih u sastavu Univerziteta u Beogradu.
Osnivanje FON-a vezuje se za kraj šezdesetih godina prošlog veka. Privredni razvoj SFRJ zahtevao je novu vrstu stručnjaka – inženjere organizacije koji će povezati tehnička znanja sa ekonomijom i menadžmentom. Skupština SR Srbije donela je odluku o osnivanju fakulteta 1969. godine, a svečano otvaranje i početak nastave realizovani su u novembru 1971. godine. Prva lokacija fakulteta zapravo nije bila na Voždovcu, već u prostorijama fabrike "21. maj" u Rakovici, da bi ubrzo nakon toga fakultet dobio svoj stalni dom u Ulici Jove Ilića.
FON je prošao kroz nekoliko ključnih razvojnih faza:
- Faza konstituisanja (1971-1980): Fokus na industrijsko inženjerstvo i kibernetiku.
- Faza modernizacije (1980-2000): Uvođenje prvih računarskih smerova i snažan fokus na informacione sisteme.
- Faza eksplozivnog rasta (nakon 2000. godine): FON se pozicionira kao apsolutni lider u obrazovanju IT stručnjaka, menadžera i softverskih inženjera u Srbiji.
Zgrada FON-a je pretrpela nekoliko faza proširenja, a najnoviji, ultramoderni aneks završen u 21. veku, pruža studentima uslove rada koji stoje rame uz rame sa najprestižnijim evropskim kampusima. FON je danas motor razvoja tehnološkog sektora u Srbiji, a njegovi studenti redovno osvajaju prva mesta na svetskim takmičenjima u rešavanju poslovnih studija slučaja.
Saobraćajni fakultet: stub inženjerske tradicije
Govoreći o visokom obrazovanju na Voždovcu, neizostavno je pomenuti i Saobraćajni fakultet, lociran u donjem delu Ulice vojvode Stepe. Osnovan još 1950. godine, ovaj fakultet predstavlja najstariju visokoškolsku ustanovu u oblasti saobraćaja i transporta u Jugoistočnoj Evropi.
Zgrada fakulteta, završena krajem sedamdesetih godina, predstavlja remek-delo posleratne jugoslovenske arhitekture sa izraženim funkcionalizmom i prostranim enterijerima. Saobraćajni fakultet je dao ključni doprinos projektovanju i izgradnji kompletne putne, železničke i telekomunikacione mreže bivše Jugoslavije, a njegovi stručnjaci i danas oblikuju infrastrukturni razvoj Beograda i Srbije.
Sinergija obrazovanja, sporta i modernog života na Voždovcu
Savremeni Voždovac nudi jedinstvenu sinergiju između akademskog života, sporta i zabave. Studenti koji pohađaju fakultete u Ulici Jove Ilića i Vojvode Stepe čine značajan deo svakodnevne fizionomije ove opštine. Njihovo prisustvo utiče na razvoj lokalnih biznisa, ugostiteljstva i sportsko-rekreativnih sadržaja.
Jedna od ključnih tačaka susreta modernog Voždovca jeste upravo Stadion šoping centar. Ovaj objekat, izgrađen na mestu starog stadiona FK Voždovac, predstavlja svetski raritet zbog fudbalskog terena koji se nalazi na krovu samog tržnog centra. Za studente i mlade, ovaj centar pruža mogućnost za kvalitetno slobodno vreme, kupovinu i zabavu nakon napornih predavanja i ispitnih rokova.
Pored toga, zdravstvena zaštita studenata i građana ovog dela opštine podignuta je na najviši nivo zahvaljujući modernim ustanovama kao što je Stadion Medica, koja pruža brzu i profesionalnu medicinsku uslugu na samom Voždovcu.
Kada se posmatra celokupan razvoj, očigledno je da su škole i fakulteti transformisali Voždovac iz nekadašnjeg ruralnog naselja u dinamičnu gradsku sredinu.
Hronološki pregled razvoja obrazovnih ustanova na Voždovcu
Kako bismo lakše vizuelizovali bogatu istoriju i dinamiku osnivanja škola i fakulteta, pogledajmo uporednu tabelu koja prikazuje prekretnice u obrazovnom razvoju ove opštine:
| Naziv ustanove | Godina osnivanja | Značaj za lokalnu zajednicu i državu |
|---|---|---|
| OŠ "Vojvoda Stepa Stepanović" | 1894. | Opismenjavanje ruralnog stanovništva Kumodraža i okoline. |
| OŠ "Karađorđe" | 1904. | Prva urbana osnovna škola na Voždovcu, podignuta u čast veka od Prvog srpskog ustanka. |
| Saobraćajni fakultet | 1950. | Prvi fakultet tog tipa u regionu, nosilac razvoja jugoslovenske infrastrukture. |
| OŠ "Zmaj Jova Jovanović" | 1967. | Stub obrazovanja i urbanog razvoja novonastalog naselja Braće Jerković. |
| Fakultet političkih nauka (FPN) | 1968. | Jedina institucija za školovanje politikologa i diplomata u SFRJ u to vreme. |
| Fakultet organizacionih nauka (FON) | 1969. | Danas vodeći fakultet u zemlji za informacione tehnologije i menadžment. |
| OŠ "Đura Jakšić" | 1970. | Proširenje prosvetnih kapaciteta u naselju Braće Jerković usled velikog priliva stanovništva. |
Zaključak: Voždovac kao svetionik znanja
Istorija obrazovanja na Voždovcu svedoči o tome kako vizija, trud pojedinaca i strateško planiranje mogu promeniti izgled jedne zajednice. Od prve seoske škole u Kumodražu, gde su se sricala prva slova uz sveću, do današnjih ultramodernih amfiteatara FON-a i FPN-a u kojima se obrazuju stručnjaci za dvadeset prvi vek, Voždovac je ostao veran tradiciji znanja.
Ova opština uspešno balansira između svoje bogate istorije i brzog modernog razvoja. Bilo da ste student koji provodi sate u čitaonici, đak koji tek uči o voždu Karađorđu ili posetilac koji uživa u utakmicama na krovu Stadion šoping centra, vi ste deo jedne velike, uspešne priče koja traje duže od jednog veka. Znanje je izgradilo Voždovac, a njegove obrazovne ustanove garantuju da će on ostati svetionik progresa i u decenijama koje dolaze.
Česta pitanja (FAQ)
Koja je najstarija osnovna škola na teritoriji opštine Voždovac?
Najstarija škola na Voždovcu je OŠ 'Vojvoda Stepa Stepanović' u Kumodražu, čiji koreni sežu u 1894. godinu, dok je prva gradska škola na samom Voždovcu OŠ 'Karađorđe', osnovana 1904. godine povodom stogodišnjice Prvog srpskog ustanka.
Kada je osnovan Fakultet organizacionih nauka (FON) na Voždovcu?
Osnivanje FON-a formalno je sprovedeno odlukom Skupštine SR Srbije 1969. godine, dok je sa redovnim radom i nastavom fakultet počeo 1971. godine, prvobitno u prostorijama u pregradama drugih objekata pre useljenja u zgradu u Ulici Jove Ilića.
Koje su najpoznatije osnovne škole u naselju Braće Jerković?
U naselju Braće Jerković ključne obrazovne stubove čine OŠ 'Đura Jakšić' i OŠ 'Zmaj Jova Jovanović', koje su decenijama projektovane da prime veliki broj učenika iz ovog planski građenog rezidencijalnog bloka.
Kakav je istorijat Fakulteta političkih nauka (FPN) na Voždovcu?
FPN ima svoje korene u Visokoj školi političkih nauka osnovanoj 1960. godine. Prerastanjem u fakultet 1968. godine, FPN postaje prva visokoškolska ustanova tog tipa u SFR Jugoslaviji, a na sadašnjoj adresi na Voždovcu nalazi se od 1970. godine.
